Door Merlijn de Gruijter en Sacha Steenks
“Word wie je kan zijn – niet wie je wilt zijn.” Spinoza
Vrouw & Filosofie
Wat een mooie opkomst! Meer dan vijftig deelnemers bezochten de lezing ‘Ken Jezelf’ van de filosoof Tinneke Beeckman.
De presentatie was gebaseerd op een aantal thema’s uit haar gelijknamige boek uit 2023, dat in België op nummer één stond. De nieuwe pocketeditie ligt momenteel prominent in de boekhandel, in het kader van het thema ‘Ken onszelve’ tijdens de Maand van de Filosofie in april. Wat illustreert hoe actueel het boek is.
‘Ken Jezelf’ gaat over de zoektocht naar zelfkennis, geïnspireerd door filosofen en schrijvers. Beeckman schreef het boek met het idee dat je het oppakt en de hoofdstukken leest die op dat moment bij je vraag aansluiten, ter inspiratie en om je aan het denken te zetten. Zelfkennis is niet gericht op het ego zoals soms wordt gedacht, het gaat er daarentegen om hoe je vanuit verbondenheid met de wereld anders naar jezelf en anderen kijkt.
Ken jezelf
In het boek benadert Beeckman het thema zelfkennis via vier hoofdvragen. Wie ben je? Wat voel je? Wie wil je zijn? Hoe leef je en hoe sterf je?
Tijdens de lezing koos ze voor een andere route. Ze behandelde drie kernthema’s in relatie tot zelfkennis: je plek in de wereld, het gesprek (ook met jezelf) en in de publieke ruimte verschijnen Met onder anderen Socrates, Spinoza, Mill en Arendt nam ze ons mee in een filosofische reis, waar ze het abstracte koppelde aan praktische handreikingen. Een combinatie die haar aanspreekt in het werk van de Oude Grieken en die ze ook terugziet bij Spinoza. Mooi was dat Beeckman er voor ons een extra draai aangaf, met sprekende voorbeelden koppelde ze haar verhaal aan ons leven als vrouw.
Vanuit je plek in het grotere geheel kijkt de ego temperende filosofie van Spinoza naar wie je kan worden en niet naar wie je wilt zijn. Doe wat in je macht ligt en laat los wat erbuiten valt. Laat je geen schuld en schaamte aanpraten (dit zijn droeve passies en die verminderen je kracht) en overschat maar onderschat jezelf ook niet. Dus…als je niet kunt zingen en je verbeeldt dat je Taylor Swift wilt worden, kijk dan naar de kracht en de talenten die je wel hebt. Praktische oefeningen waren bijvoorbeeld, relativeer wie je bent in het licht van de eeuwigheid – ‘sub specie aeternitatis’ en zie het goede in elke mens.
Voor vrouwen is het minder vanzelfsprekend om publiekelijk de ruimte te krijgen. Algemene tips die Beeckman meegaf voor sprekers waren onder andere: kies je eigen taal en stijl, maak een onderscheid tussen je publieke (je spreekt over een thema vanuit je functie) en private rol, wees assertief en ben bereid om afgewezen te worden. Het ligt niet in je macht te beslissen wat anderen denken en doen, maar je kunt wel voor jezelf uitmaken welke rol je wilt spelen.
Net als in haar boek sluit Beeckman af met het thema dankbaarheid. Volgens haar iets cruciaals dat vaak wordt veronachtzaamd en dat zij brandstof noemt voor jezelf en anderen. Wat aanspreekt in het denken van Beeckman is dat zij laat ervaren hoe filosofie van grote waarde kan zijn in ons dagelijks leven en heel praktisch toepasbaar kan zijn.
Een thema dat tot zelfreflectie uitnodigt
We kijken terug op een inspirerende avond met een erudiete en intelligente spreker, veel enthousiaste reacties en levendige nagesprekken aan de bar. We gingen naar huis met nieuwe inzichten en prikkelende stof tot nadenken over zelfkennis, onze relatie tot anderen en onze plek in de wereld. Hoe denken we, hoe spreken we, hoe leven we…en waarvoor kun je dankbaar zijn?
Tijdens het diner vertelde Beeckman dat dit één van haar laatste lezingen is. De komende maanden trekt ze zich terug om aan een nieuw boek te werken over moderniteit, kapitalisme in de jaren 90 en Arendts begrip ‘nataliteit’. Wij kijken uit naar haar nieuwe werk.