Jaarthema 2011: Contrasten

2011 was voor HVN het jaar van het Contrast. Het is een jaarthema dat veel associaties oproept. De programmacommissie heeft er haar eigen invulling aan gegeven. Een reeks van boeiende sprekers was uitgenodigd om gedurende het jaar de verschillende kanten van het begrip `contrast’ te belichten.

De (maatschappelijke) betekenis van contrast

Contrast is het verschil tussen tegenstellingen. Bijvoorbeeld tussen licht en donker, tussen twee kleuren of tussen personen. Contrasten zijn belangrijk in ons bestaan: we hebben er dagelijks mee te maken en ze geven kleur en diepgang aan ons leven. Niet alleen voor onze dagelijkse werkelijkheid, maar ook maatschappelijk gezien is het belang van contrasten groot. Contrasten, oftewel onderliggende spanningsvelden, genereren trends in maatschappelijke behoeften. Maatschappelijke trends zijn lange termijn bewegingen die ons denken, voelen en gedrag beïnvloeden. Voorbeelden hiervan zijn:

De behoefte om ‘jezelf te kunnen zijn’, je individualiteit te laten gelden, staat onder spanning door de gelijktijdige behoefte ergens bij te horen, ergens mee verbonden te zijn.

De behoefte de vleugels uit te slaan en nieuwe werelden te leren kennen, staat onder spanning door de gelijktijdige behoefte aan een eigen, vertrouwde plek.

De behoefte nieuwe dingen te ontdekken en grenzen te verleggen, staat onder spanning door de gelijktijdige behoefte aan veiligheid en het vermijden van te grote risico’s.

Als we door de tijd heen kijken, zien we dat in verschillende tijdsgewrichten het accent in zo’n spanningsveld verandert. Met andere woorden: er lijkt sprake van een slingerbeweging. Op het ene moment in de tijd slaat de slinger meer uit naar het ene, dan weer naar het andere. Als we bijvoorbeeld in onze samenleving een periode van sterke individualisering hebben gehad, groeit in een volgende periode de behoefte aan socialisering sterk.

Het is interessant om te zien dat de slinger niet telkens weer op hetzelfde punt uitkomt. Elke beweging kan het geheel op een (iets) hoger niveau brengen. We spreken daarom over een “dialectisch principe”:

these – antithese – synthese

Dit betekent dat de slinger uitslaat uit in een richting (these) tot de ‘tegendruk’ van de andere richting zo sterk wordt, dat het tij keert en de tegenbeweging in gang komt (antithese). Maar deze tegenbeweging neemt altijd iets mee van de eerste beweging. Zo ontstaat uit de maatschappelijke trendbewegingen groei en ontwikkeling (synthese). Groei en ontwikkeling als synthese leidt weer tot een these als tegenbeweging en op zijn beurt tot antithese, wat weer tot synthese in de zin van groei en ontwikkeling leidt.

Op deze manier leiden contrasten tot een continue groei en beweging.

Hoe is het jaarthema ingevuld?

De lezingen in 2011 stonden in het teken van het belang van contrasten voor maatschappelijke ontwikkelingen en voor onze persoonlijke ontwikkeling. De betekenis van de slingerbeweging these-antithese-synthese voor zowel maatschappelijke als persoonlijke groei is tijdens alle lezingen  behandeld en liep als een rode draad door 2011.